بدسکتور یا Bad Sector به بخش کوچکی از فضای ذخیرهسازی هارد دیسک گفته میشود که آسیب دیده و قادر به پاسخگویی به درخواستهای خواندن و نوشتن اطلاعات نیست. وقتی هارد در بخشی از حافظه خود نتواند دادهها را ذخیره یا بازیابی کند، آن بخش به عنوان بدسکتور شناخته میشود.
کاربران لپتاپ، هارد اکسترنال، هارد داخلی و کامپیوتر معمولاً با اصطلاح «بدسکتور شدن هارد» مواجه شدهاند. در واقع فضای هارد دیسک به چندین سکتور یا بخش تقسیم شده است که اطلاعات در آنها ذخیره و بازیابی میشوند. اگر هر یک از این سکتورها دچار آسیب یا خرابی داده شود، هارد دیگر قادر به دسترسی به آن بخش نخواهد بود و در نتیجه، آن سکتور به عنوان بدسکتور ثبت میشود.
دلایل ایجاد بدسکتور هارد
هر دو نوع هارد HDD (مغناطیسی) و SSD (حافظه حالت جامد) میتوانند دچار بدسکتور شوند. دلایل اصلی ایجاد بدسکتور در هاردها به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
۱. آسیبهای فیزیکی (بدسکتور سخت)
این نوع بدسکتورها که به Physical Bad Sector یا بدسکتور سخت معروف هستند، ناشی از آسیب فیزیکی به هارد دیسک هستند. برخی از دلایل رایج عبارتند از:
- برخورد هد هارد به سطح دیسک (Head Crash)
- نفوذ گرد و غبار یا ذرات خارجی به داخل هارد
- فرسودگی و کاهش طول عمر حافظه SSD
بدسکتورهای فیزیکی قابل تعمیر با نرمافزار نیستند و برای بازیابی آنها نیاز به تجهیزات تخصصی و فرآیندهای حرفهای است. استفاده از ابزارهای معمولی تنها میتواند وضعیت هارد را بدتر کند.
۲. مشکلات نرمافزاری (بدسکتور نرم)
در بدسکتور نرمافزاری، گروهی از سکتورها به دلیل خطاهای نرمافزاری قادر به ذخیره یا بازیابی اطلاعات نیستند. سیستم عامل هنگام دسترسی به این سکتورها با خطای Error-Correcting Code مواجه میشود و آن سکتورها را به عنوان بدسکتور علامتگذاری میکند.
خوشبختانه بدسکتورهای نرمافزاری قابل اصلاح هستند. با نوشتن اطلاعات خالی یا استفاده از ابزارهای تعمیر نرمافزاری، این سکتورها دوباره قابل استفاده میشوند. در گذشته از قالببندی سطح پایین (Low-Level Formatting) برای حل مشکل استفاده میشد، اما امروزه ابزار Check Disk ویندوز (Windows Check Disk) سادهترین و مؤثرترین راه برای ترمیم بدسکتور نرمافزاری است.
همچنین بخوانید: لیست قابل اعتمادترین مدلهای هارد دیسک جهان
علت بد سکتور شدن هارد
بدسکتور هارد دیسک میتواند دلایل متعددی داشته باشد. از رایجترین عوامل ایجاد بدسکتور میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مشکلات کارخانهای: گاهی هارد دیسک از ابتدا دارای بخشهای آسیبپذیر است.
- استفاده مداوم و سنگین: فشار زیاد روی هارد باعث فرسودگی و آسیب به سکتورها میشود.
- نوسانات برق: تغییرات ناگهانی جریان برق میتواند باعث آسیب منطقی و فیزیکی به هارد شود.
- عیوب فیزیکی و منطقی: ضربه، سقوط یا جابهجایی نادرست هارد، حتی در مدلهای آکبند، میتواند به ایجاد بدسکتور منجر شود.
توجه داشته باشید که همه بخشهای هارد دیسک برای ذخیره اطلاعات کاربرد ندارند. برای مثال، بخشهای SMART هارد برای پایش سلامت و جلوگیری از ثبت داده در نواحی آسیبپذیر طراحی شدهاند و به نوعی از ایجاد مشکلات جدی پیشگیری میکنند.
همچنین بخوانید: دلایل کند شدن هارد دیسک و راهکارهای رفع آن
رفع بدسکتور هارد دیسک با نرمافزار
نرمافزارهای تخصصی، یکی از راهکارهای اصلی برای شناسایی و ترمیم بدسکتورهای نرمافزاری هستند. این ابزارها میتوانند سلامت هارد دیسک را بررسی کرده و امکان بازیابی اطلاعات را فراهم کنند. در ادامه چند نرمافزار کاربردی و محبوب در زمینه رفع بدسکتور معرفی شدهاند:
۱. نرمافزار TreeSize
TreeSize یکی از ابزارهای سبک و قدرتمند برای شناسایی سکتورهای آسیبدیده هارد دیسک است. این نرمافزار با اسکن کامل درایوها، امکان مشاهده و فیلتر کردن نتایج را به کاربر میدهد و اطلاعات فایلها را بهصورت خلاصه نمایش میدهد.
۲. نرمافزار Macrorit Disk Scanner
Macrorit Disk Scanner ابزاری مناسب برای تشخیص و مقابله با بدسکتور هاردهای داخلی و اکسترنال است. این برنامه با تحلیل سلامت هارد، گزینههای پیشرفتهای برای تعمیر ارائه میدهد و از جدیدترین نسخههای ویندوز و انواع دستگاههای ذخیرهسازی پشتیبانی میکند.
۳. نرمافزار HDD Scan
HDD Scan یکی دیگر از ابزارهای رایگان و کاربردی برای شناسایی مشکلات هارد دیسک است. این نرمافزار قادر است بدسکتورها را شناسایی کند، هارد را برای جلوگیری از از دست رفتن دادهها اسکن کند و از انواع حافظههای ذخیرهسازی مانند SSD، فلش و هارد اکسترنال پشتیبانی میکند.
۴. نرمافزار HDD Regenerator
HDD Regenerator یکی از بهترین ابزارها برای تعمیر بدسکتور و بازیابی پارتیشنهای آسیبدیده است. این نرمافزار بدون از دست رفتن دادهها، به طور مؤثر سکتورهای آسیبدیده را ترمیم میکند و استفاده از آن بسیار ساده است.
۵. نرمافزار GNOME Partition Editor (GParted)
GParted یک نرمافزار رایگان و قدرتمند برای مدیریت پارتیشنها و بازیابی هارد دیسکهای بدسکتور شده است. با این ابزار میتوان پارتیشنها را کپی، تغییر اندازه، جابهجا و بدون از دست دادن دادهها مدیریت کرد.
نکات مهم
وجود بدسکتور در هارد یا دیگر حافظههای ذخیرهسازی باعث کاهش امنیت و اعتمادپذیری اطلاعات میشود. دادهها ممکن است هر لحظه از بین بروند یا قابل خواندن نباشند و سرعت اجرای سیستم و برنامهها را کاهش دهند. برای جلوگیری از خسارتهای بیشتر، تشخیص به موقع بدسکتور و استفاده از نرمافزارهای معتبر یا خدمات تخصصی بازیابی اطلاعات توصیه میشود.
همچنین بخوانید: اهمیت سلامت هارد دیسک در عملکرد سیستم
از کجا بفهمیم هارد بدسکتور دارد؟
یکی از سادهترین و مطمئنترین روشها برای شناسایی بدسکتور هارد دیسک، استفاده از ابزارهای داخلی سیستم عامل است. در ویندوز، ابزار Check Disk (chkdsk) به طور خودکار هارد دیسک را اسکن میکند و بخشهای آسیبدیده را شناسایی میکند. این ابزار قابلیت تعمیر بدسکتورهای نرمافزاری و علامتگذاری بخشهای بدسکتور سخت را دارد تا سیستم از آنها استفاده نکند.
برای استفاده دستی از این ابزار:
- منوی Run ویندوز را باز کنید.
- دستور
chkdskرا تایپ کنید و Enter بزنید. - میتوانید با اضافه کردن پارامترهایی مانند
/fیا/rعملیات تعمیر و اسکن عمیق را انجام دهید.
سیستمهای دیگر نیز ابزارهای اختصاصی خود را دارند:
- لینوکس: با دستوراتی مانند
fsckمیتوان هارد را بررسی و بخشهای آسیبدیده را تعمیر کرد. - macOS: ابزار Disk Utility امکان اسکن و تعمیر هارد را فراهم میکند.
نکات مهم درباره بدسکتورها
- بدسکتورها یکی از مشکلات رایج و تقریبا جدا نشدنی هارد دیسکها هستند. وجود آنها لزوماً به معنای خرابی کامل هارد نیست.
- همیشه از اطلاعات مهم خود نسخه پشتیبان تهیه کنید تا در صورت گسترش بدسکتورها، دادههایتان محفوظ بمانند.
- اگر متوجه شدید تعداد بدسکتورها در هارد به سرعت افزایش مییابد، احتمال آسیب جدی به هارد وجود دارد و نیاز است اقدام به تعویض هارد یا بازیابی تخصصی اطلاعات انجام شود.
با شناسایی زودهنگام بدسکتورها و مراقبت منظم، میتوان از بروز مشکلات بزرگتر جلوگیری کرد و طول عمر هارد را افزایش داد.
