در سالهای اخیر، گرایش به گیاهخواری در سراسر جهان رو به افزایش است. خانوادههای بسیاری، نه فقط به دلایل سلامتی، بلکه به دلیل دغدغههای اخلاقی و زیستمحیطی، تصمیم میگیرند مصرف محصولات حیوانی را کاهش دهند یا به طور کامل کنار بگذارند. در این میان، یکی از پرسشهای مهم این است که آیا گیاهخواری برای کودکان و نوجوانان نیز مناسب است؟ آیا میتوان بدون مصرف گوشت، مرغ، ماهی و حتی لبنیات، رشد سالمی را برای فرزندان تضمین کرد؟ و از سوی دیگر، مصرف محصولات حیوانی چه پیامدهایی برای بدن، محیط زیست و حتی حیوانات دارد؟
تعریف گیاهخواری و انواع آن
گیاهخواری طیفی گسترده دارد. برخی افراد فقط گوشت قرمز و مرغ را حذف میکنند، اما لبنیات و تخممرغ مصرف میکنند (لاکتو اوو وجترین). برخی دیگر علاوه بر گوشت، لبنیات و تخممرغ را نیز کنار میگذارند (وگان). در کودکان و نوجوانان، هر نوع رژیم گیاهخواری اگر با برنامهریزی دقیق و آگاهانه همراه باشد، میتواند نیازهای تغذیهای را تأمین کند.
آکادمی تغذیه و رژیمشناسی آمریکا در بیانیه رسمی خود اعلام کرده است که رژیمهای گیاهخواری و وگان اگر به درستی برنامهریزی شوند، برای تمام مراحل زندگی از جمله بارداری، کودکی و نوجوانی مناسب هستند (Academy of Nutrition and Dietetics, 2016).
مزایای گیاهخواری برای کودکان و نوجوانان
1. سلامت قلب و عروق
کودکانی که از رژیم غذایی سرشار از میوه، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات استفاده میکنند، معمولاً کلسترول پایینتر و فشار خون متعادلتری دارند. پژوهشها نشان میدهد رژیمهای گیاهی با کاهش خطر بیماریهای قلبی در بزرگسالی مرتبط هستند. عادتهای غذایی در کودکی شکل میگیرند؛ بنابراین تغذیه سالم در این دوره، سرمایهای برای آینده است.
2. کاهش خطر چاقی
رژیمهای گیاهی معمولاً سرشار از فیبر و کمچگال از نظر انرژی هستند. این ویژگی باعث احساس سیری طولانیتر و کنترل بهتر وزن میشود. مطالعات جمعیتی نشان دادهاند کودکانی که بیشتر از منابع گیاهی استفاده میکنند، شاخص توده بدنی متعادلتری دارند.
3. پیشگیری از دیابت نوع دو
مصرف گوشت قرمز و فرآوریشده با افزایش خطر دیابت نوع دو مرتبط دانسته شده است. در مقابل، رژیمهای گیاهی غنی از فیبر و آنتیاکسیدانها، حساسیت به انسولین را بهبود میبخشند.
4. بهبود عملکرد گوارش
فیبر موجود در میوهها، سبزیجات و حبوبات به سلامت روده کمک میکند و یبوست را که در میان کودکان شایع است کاهش میدهد.
5. تقویت سیستم ایمنی
مواد مغذی مانند ویتامین C، ویتامین E، بتاکاروتن و ترکیبات فیتوشیمیایی که در غذاهای گیاهی فراواناند، به تقویت سیستم ایمنی کمک میکنند.
تأمین مواد مغذی مهم در رژیم گیاهخواری کودکان
نگرانی اصلی والدین معمولاً درباره کمبود برخی ریزمغذیهاست. با برنامهریزی صحیح، این نگرانیها قابل مدیریت هستند.
پروتئین
حبوبات، عدس، لوبیا، نخود، سویا، توفو، تمپه، مغزها و دانهها منابع عالی پروتئین هستند. ترکیب غلات و حبوبات میتواند پروتئین کامل فراهم کند.
آهن
آهن گیاهی در عدس، لوبیا، اسفناج و غلات غنیشده یافت میشود. مصرف همزمان ویتامین C جذب آهن را افزایش میدهد.
کلسیم
کلسیم را میتوان از شیرهای گیاهی غنیشده، بادام، کنجد، سبزیجات برگ سبز و توفو تأمین کرد.
ویتامین ب12
ویتامین ب12 تقریباً فقط در منابع حیوانی یافت میشود. بنابراین در رژیم وگان استفاده از مکمل یا غذاهای غنیشده ضروری است.
امگا 3
دانه چیا، بذر کتان و گردو منابع خوب اسیدهای چرب امگا 3 هستند.
مضرات مصرف محصولات حیوانی
1. گوشت فرآوریشده و سرطان
سازمان جهانی بهداشت در سال 2015 گوشتهای فرآوریشده را در گروه مواد سرطانزا طبقهبندی کرد و مصرف گوشت قرمز را نیز احتمالاً سرطانزا دانست (IARC, WHO, 2015).
2. بیماریهای قلبی
چربیهای اشباع موجود در گوشت و برخی لبنیات میتوانند کلسترول بد را افزایش دهند.
3. مقاومت آنتیبیوتیکی
در دامداریهای صنعتی ، استفاده گسترده از آنتیبیوتیکها برای رشد سریعتر حیوانات، یکی از عوامل مهم مقاومت آنتیبیوتیکی در انسانهاست (WHO).
4. عدم تحمل لاکتوز
بسیاری از کودکان و نوجوانان در سنین بالاتر دچار عدم تحمل لاکتوز میشوند که مصرف لبنیات را برایشان دشوار میکند.
تأثیرات زیستمحیطی دامداری
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد اعلام کرده است که صنعت دامداری سهم قابل توجهی در انتشار گازهای گلخانهای دارد (FAO). تولید گوشت نسبت به تولید حبوبات و غلات، آب و زمین بیشتری مصرف میکند. گزارش کمیسیون EAT Lancet در سال 2019 نیز تأکید کرده است که حرکت به سوی رژیمهای مبتنی بر گیاه برای سلامت سیاره ضروری است.
مسئله اخلاقی و ظلم به حیوانات
فراتر از بحث سلامت، بسیاری از خانوادهها به دلیل نگرانیهای اخلاقی به گیاهخواری روی میآورند. در دامداریهای صنعتی ، حیوانات اغلب در فضاهای محدود نگهداری میشوند، امکان رفتار طبیعی ندارند و در شرایط استرسزا زندگی میکنند. جوجههای نر در صنعت تخممرغ، گوسالههای جداشده از مادر در صنعت لبنیات، و شرایط حملونقل و کشتار، همگی موضوع بحثهای گسترده اخلاقی هستند.
آموزش همدلی با حیوانات در کودکی میتواند به پرورش نسلی مهربانتر کمک کند. وقتی کودک میآموزد انتخاب غذایی او میتواند رنج موجودی دیگر را کاهش دهد، حس مسئولیتپذیری اجتماعی در او تقویت میشود.
نکات عملی برای والدین
- با متخصص تغذیه مشورت کنید.
- رژیم غذایی متنوع و رنگارنگ فراهم کنید.
- آزمایشهای دورهای برای بررسی سطح آهن و ب12 انجام دهید.
- کودک را در انتخاب و تهیه غذا مشارکت دهید.
- از غذاهای گیاهی صنعتی و پرقند پرهیز کنید.
جمعبندی
گیاهخواری در کودکان و نوجوانان نه تنها ممکن است، بلکه در صورت برنامهریزی صحیح میتواند سالم، متعادل و حتی پیشگیرانه باشد. کاهش مصرف محصولات حیوانی با کاهش خطر بیماریهای مزمن، حفظ محیط زیست و کاهش رنج حیوانات همراه است. با این حال، آگاهی، آموزش و نظارت تغذیهای اهمیت زیادی دارد.
در نهایت، انتخاب نوع تغذیه تصمیمی شخصی و خانوادگی است. مهم آن است که این انتخاب بر پایه دانش، مسئولیتپذیری و توجه به سلامت جسم و جان کودک باشد.
منابع
- Academy of Nutrition and Dietetics. Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets. 2016.
- World Health Organization, International Agency for Research on Cancer. Processed meat and cancer. 2015.
- Food and Agriculture Organization of the United Nations. Livestock’s Long Shadow.
- EAT Lancet Commission. Food in the Anthropocene. The Lancet, 2019.
- World Health Organization. Antimicrobial resistance and food producing animals.
برای مطالعه بیشتر
https://cruelty.farm/
https://cruelty.farm/for-animals/
https://cruelty.farm/for-environment/
https://cruelty.farm/for-humans/
https://cruelty.farm/take-action-now/
https://www.linkedin.com/company/Vegland/
https://virgool.io/VegLand
همه چیز درباره رژیم گیاهخواری: برای کسانی که به زمین، حیوانات، تندرستی و انسانیت اهمیت می دهند.
https://www.instagram.com/mehravamag/
